Bloedige aanslag ontwricht slotdag van evacuaties - NRC

N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.

Afghanistan Bij een dubbele zelfmoordaanslag nabij het vliegveld van Kabul zijn donderdag meer dan zestig doden gevallen. Aan Nederlandse evacuaties is een vroegtijdig einde gekomen.

• Hanneke Chin-A-Fo

26 augustus 2021 om 23:08

Leestijd 3 minuten

Medisch personeel brengt donderdag een gewonde man een ziekenhuis binnen na een dubbele explosie nabij het vliegveld van Kabul. Foto Wakil Kohsar / AFP

Met de laatste vlucht uit Kabul, op donderdagavond rond half negen lokale tijd, hebben het ambassadepersoneel en de militairen die de Nederlandse evacuatiemissie uitvoerden zichzelf veilig het land uit weten te krijgen. Eerder die dag hadden ze alle evacués die zich op het vliegveld bevonden veilig naar Islamabad of Tbilisi weten te helpen. Ze brachten hiermee het aantal personen dat met de Nederlandse luchtbrug is gered op ruim 2.500, onder wie ruim 1.600 met Nederland als eindbestemming.

Daarmee is het goede nieuws over donderdag wel verteld. De overige gebeurtenissen van de dag zullen voor de evacués die niet wisten te ontkomen aanvoelen als een dag des oordeels. Om hoeveel mensen het gaat, had het kabinet volgens demissionair premier Mark Rutte (VVD) donderdag nog „onvoldoende scherp”.

Vermoedelijk vele duizenden buitenlanders en Afghanen die nog op internationale evacuatielijsten stonden kregen donderdag te horen dat het er niet meer in zat. In de ochtend sloten de poorten van het vliegveld, overheden riepen evacués op om niet te proberen alsnog te komen. De dag eindigde met een dubbele zelfmoordaanslag op de mensenmassa rond het vliegveld.

Het einde van de Nederlandse evacuatiemissie kwam eerder dan verwacht. Sinds dinsdag stond de deadline voor de Amerikaanse troepenmacht, en daarmee ook voor andere landen, definitief op 31 augustus. De Taliban hadden duidelijk gemaakt geen uitstel te dulden en de Amerikaanse president Joe Biden kon zich daar, ondanks hevige protesten van Europese NAVO-bondgenoten, slechts naar schikken.

Dreiging van aanslag

Het was bekend dat de Amerikanen, die de leiding hebben genomen over het vliegveld, enige dagen nodig zouden hebben om hun spullen in te pakken en zelf veilig te vertrekken. Dat zou betekenen dat de laatste evacuatievlucht ruim voor de 31ste zou moeten plaatsvinden. Maar met nog vijf etmalen te gaan ging Nederland er woensdag nog vanuit dat er nog enige tijd zou resteren. Donderdagochtend echter informeerde het kabinet de Tweede Kamer dat Nederland in opdracht van de Verenigde Staten die dag al moest vertrekken.

In de brief aan de Kamer noemde het kabinet de tijd die de Amerikanen nodig hadden als argument. De Amerikaanse, Britse en Australische overheden hadden een ander argument om mensen op te roepen niet meer naar het vliegveld te komen: de al dagen rondzingende dreiging van een aanslag door de Afghaanse tak van Islamitische Staat. Ook premier Rutte haalde die later aan.

Hoeveel evacués in Afghanistan achterblijven had het kabinet donderdag „onvoldoende scherp”

Nederland was niet het enige land dat donderdag een streep onder de reddingsoperatie trok. Ook Canada en Duitsland stopten ermee, België en Denemarken hadden woensdag al hun laatste vlucht gehad.

De tocht naar Hamid Karzai International Airport was al dagen een overlevingstocht geworden. De mensenmassa’s werden groter, de wegcontroles van de Taliban steeds strenger. Woensdag lukte het veel Afghanen al niet meer om ze te passeren, ook al hadden ze de juiste reispapieren in de hand. Rond het vliegveld bevonden zich nog altijd vele duizenden die wachtten op toelating. De juiste poort bereiken werd een kwestie van ellebogenwerk, daarna toegelaten worden vaak een kwestie van geluk.

Ook toen de poorten donderdag dicht waren, bleven duizenden mensen die dat nog niet konden accepteren buiten wachten. In die massa, aan de Abbey-poort, vond aan het einde van de middag de gevreesde aanslag plaats. Een zelfmoordterrorist blies zich op, daarna vielen er schoten. Een tweede aanslag vond plaats in het naastgelegen Baron Hotel, dat gebruikt werd als verzamelplaats voor de evacuatie. ’s Avonds eiste IS de aanslagen op.

Lees ook: Doden VS bij aanslag komen op Bidens conto

Meer dan zestig doden in de laatste nadagen van de twintigjarige oorlog, onder wie zeker twaalf Amerikaanse militairen; het zal de kritiek op president Biden – die een overhaast vertrek wordt verweten – alleen maar doen toenemen. Aan hem was donderdagavond de vraag of de VS nu eveneens eerder zouden stoppen met evacueren. Ook in Nederland hebben sommige Kamerleden scherpe kritiek op de evacuatiemissie. Zij verwijten het kabinet te laat en te langzaam in actie te zijn gekomen.

Grillen van de Taliban

Westerse overheden schakelen nu over van een militaire naar een diplomatieke benadering van de nieuwe machthebbers. Premier Rutte zei „intensief” op te trekken met Duitsland, Frankrijk en het VK om te onderzoeken hoe zij hun achterblijvers toch enige ondersteuning kunnen bieden.

De hoop is dat er weer commercieel luchtverkeer mogelijk wordt, zodat mensen alsnog kunnen vertrekken. De Taliban hebben eerder gezegd dat zij dit zullen toestaan, als mensen over de juiste papieren beschikken. Een volgende vraag is dan of ze Afghanen die zij tot hun vijanden rekenen, bijvoorbeeld omdat ze voor de overheid of internationale organisaties hebben gewerkt, paspoorten zullen verstrekken.

Donderdag waren er weer genoeg voorbeelden van gebroken beloftes door de Taliban. Persbureau AP sprak bij het vliegveld Aman Karimi, die zijn dochter en haar gezin wegbracht. Zijn schoonzoon werkte bij de NAVO. Ondanks de toezegging dat er geen wraakacties zouden komen, jagen de Taliban op NAVO-medewerkers, zei Karimi. „Ze gaan ‘s nachts de huizen langs.”

Een journalist van televisiezender Tolo News meldde dat de Taliban hem hadden geslagen en camera’s en andere apparatuur in beslag hadden genomen toen hij een verslag wilde maken over armoede in Kabul.

Het zijn dit soort grillen die de mensen die in aanmerking kwamen voor evacuatie maar niet hebben kunnen vertrekken, doen vrezen voor de toekomst. Of zij reden hebben om toch nog te hopen op een vertrek in de nabije toekomst, is niet te zeggen. Voorlopig hebben ze geen andere keus dan zich te schikken naar de nieuwe machthebbers.

Afghanen probeerden donderdag op de laatste evacuatievluchten te komen. Foto Akhter Gulfam/EPA

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC in de ochtend van 27 augustus 2021

Adblock test (Why?)

Bloedige aanslag ontwricht slotdag van evacuaties - NRC
Read More