Premier Mark Rutte maakt zichzelf verwijten over de rel rond Soumaya Sahla, die lid was van de extremistische Hofstadgroep en daarna toch een functie kon bekleden binnen de VVD. Hij heeft zich "niet voldoende verdiept in de zaak", erkende hij vrijdag op de persconferentie na afloop van de ministerraad.
Sahla heeft voor haar betrokkenheid bij de Hofstadgroep een gevangenisstraf uitgezeten. Zij zet zich tegenwoordig in om te voorkomen dat anderen dezelfde fouten maken als zij, benadrukt Rutte. Maar "daar hoort ook diepe spijt bij", en die had zij tot dusver niet uitgesproken.
Dat Sahla dat inmiddels wel heeft gedaan noemt Rutte "belangrijk". Hij vindt evengoed dat zij "niet te handhaven" was.
Afgelopen week besloot Sahla haar vrijwilligersfunctie als tafelvoorzitter terrorisme en radicalisering van het justitienetwerk van de VVD neer te leggen. Ze blijft wel lid van de partij.
Rutte zegt niet uit te sluiten dat Sahla in een later stadium wel weer een actievere rol krijgt.
De NS schaalt opnieuw de dienstregeling af. Door een oplopend aantal besmettingen zit er veel personeel van de NS ziek thuis of in quarantaine, en de NS verwacht dat dat nog meer wordt. Vanaf 7 februari wordt er in stapjes afgeschaald tot er op 21 februari nog 85 procent van het normale aantal treinen rijdt, zeggen de spoorwegen in een persbericht.
Concreet betekent de afschaling dat op trajecten waar normaal gesproken zes treinen per uur rijden, er nog maar vier treinen per uur rijden. Op trajecten waar vier treinen per uur rijden wordt het aantal teruggebracht naar twee treinen per uur. Eerder besloot de NS al om op enkele trajecten extra forensentreinen en nachttreinen te schrappen. De NS vervoert nu rond de 40 procent van het aantal reizigers van voor de coronacrisis.
Het is mogelijk dat reizigers voor 7 februari al geconfronteerd worden met extra uitval van treinen, zegt de NS. "De komende dagen houden we er rekening mee dat er mogelijk minder conducteurs en machinisten zijn om onze treinen te rijden, minder monteurs om de treinen te onderhouden en minder collega's die bij een incident snel de dienstregeling kunnen aanpassen."
Voorspelbare dienstregeling
Reizigersorganisatie Rover vindt de beslissing van de NS voorbarig. "Dat er door ziekte en quarantaine soms minder treinen rijden is overmacht, maar bij voorbaat met de botte bijl in het treinaanbod hakken is een heel ander verhaal", aldus directeur Freek Bos in een verklaring.
Met de beslissing zegt de NS juist ook in het belang van de reiziger te nemen: "Door tijdelijk de dienstregeling af te schalen, creëren we meer ruimte om de oplopende ziektemeldingen op te vangen. Zo blijft onze dienstregeling beter voorspelbaar en hopen we hiermee minder vaak onze reizigers te moeten verrassen met plotselinge treinuitval."
In november vielen er op verschillende trajecten in met name het midden van Nederland treinen uit door een tekort aan verkeersleiders bij ProRail. De spoorwegbeheerder heeft 60 verkeersleiders meer nodig op een totaal van 750 en kan daarom krapte door bijvoorbeeld ziekteverzuim slecht opvangen. In 2023 hoopt ProRail weer genoeg verkeersleiders te hebben.
N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Flitsbezorgers De magazijnen van flitsbezorgers als Gorillas staan vaak in drukke woonwijken en zorgen voor overlast. Het Amsterdamse stadsbestuur blokkeert hun komst voor ten minste één jaar.
Flitsbezorgdienst Getir aan de Amsterdamse Da Costakade.Foto Olivier Middendorp
Je zag ze de afgelopen maanden overal in de grote steden verschijnen: dark stores. De magazijnen van flitsbezorgers als Gorillas en Getir zien er, vriendelijk gezegd, niet al te uitnodigend uit. Ramen dichtgeplakt met folie, elektrische fietsen voor de deur en plukjes koeriers – helm, zware kleding, oordopjes – op de stoep.
In Amsterdam waren er begin dit jaar naar schatting dertig van dit soort distributiepunten. Waarschijnlijk zijn het er inmiddels al meer, want flitsbezorging (‘boodschappen bezorgd binnen tien minuten’) is in de stad bezig aan een onstuimige opmars.
Tot nu toe. Het Amsterdamse gemeentebestuur heeft per direct de vestiging van nieuwe dark stores in de stad geblokkeerd: ten minste één jaar worden geen vergunningen meer verstrekt. Het besluit is woensdagavond in het geheim bekrachtigd door de gemeenteraad en meteen de volgende ochtend ingegaan, om te voorkomen dat flitsbezorgers op de valreep nieuwe huurcontracten zouden afsluiten.
De razendsnelle opkomst van levensmiddelenkoeriers op elektrische fietsen leidde de afgelopen maanden op verschillende plekken in Amsterdam tot bewonersprotest. Om zo snel mogelijk bij hun klanten te kunnen zijn, vestigen de flitsbezorgers hun magazijnen midden in in de stad, in drukke buurten als De Pijp en De Baarsjes. De koeriers zorgen hier voor overlast, doordat ze continu af en aan rijden, de stoep blokkeren met geparkeerde fietsen en rondhangen in afwachting van een volgende bezorging – vaak tot ’s avonds laat.
Met hun afgeplakte ramen en gesloten karakter (je kunt er niet binnenlopen voor een boodschap) zetten de dark stores volgens de gemeente de leefbaarheid in wijken onder druk. En dan is er nog het continue laden en lossen voor de bevoorrading. „De dark stores dragen over het algemeen niet positief bij aan de representativiteit van de omgeving”, schrijft wethouder Marieke van Doorninck (Ruimtelijke Ordening, GroenLinks) aan de gemeenteraad.
Het moratorium van één jaar wil Van Doorninck gebruiken om specifiek beleid te maken tegen de komst van dark stores. Tot nu toe kon het stadsbestuur via de reguliere weg van een bestemmingsplan niets ondernemen tegen nieuwe magazijnen, zoals dat wel kan bij supermarkten. Tegen Het Parool zegt Van Doorninck dat dark stores „in de toekomst in ieder geval niet in woonwijken mogen komen”.
In een eerste reactie laat Gorillas weten „verbaasd” te zijn over het „plotselinge besluit” van de gemeente. „Wij zijn erg teleurgesteld en zullen onderzoeken welke verdere stappen wij kunnen ondernemen.”
Sahla, een beschermeling van oud-VVD-leider Frits Bolkestein, werd in 2014 veroordeeld tot drie jaar cel voor verboden wapenbezit en lidmaatschap van een terroristische organisatie, de zogeheten Hofstadgroep. Na haar vrijlating en deradicalisering studeerde ze politicologie in Leiden. Inmiddels doet ze promotieonderzoek aan diezelfde universiteit.
Ze werd lid van de VVD en bij die partij ook 'tafelvoorzitter' terrorisme en radicalisering, juist vanwege haar ervaring met deradicalisering. In die rol adviseert ze de partij en Tweede Kamerleden. In 2019 werd Sahla samen met haar mentor Bolkestein door VVD-leider Rutte ontvangen in het Torentje.
De rol als adviseur was voor PVV-leider Geert Wilders vorige week reden om in een debat met Rutte fel van leer te trekken tegen de VVD. Wilders wees erop dat Sahla, net als de moordenaar van Theo van Gogh, bij de Hofstadgroep hoorde. En die terreurgroep wilde ook Wilders vermoorden. De PVV-leider verweet de VVD een veroordeelde terrorist als adviseur te hebben aangenomen.
Zwarte bladzijde
Hoewel de VVD het eerst nog voor haar opnam, zei fractievoorzitter Sophie Hermans afgelopen zondag in het televisieprogramma WNL opeens zich 'ongemakkelijk' te voelen bij de rol van Sahla binnen haar partij. Ze zat met de kwestie 'in haar maag' en de partij moest erover nadenken.
Dat had het gewenste effect, want drie dagen later maakte Sahla bekend haar functie bij de VVD neer te leggen. Ze gaf aan spijt te hebben van de 'zwarte bladzijde' in haar leven, maar liet wel weten lid te blijven van de VVD.
Waarnemend partijvoorzitter Onno Hoes zei 'met instemming kennis genomen te hebben van het besluit van Soumaya'. "Haar verklaring neemt het ongemak dat wij voelden weg. Dat ongemak zat hem in de combinatie van haar coördinerende rol in het thematisch netwerk en het geen publiekelijk spijt hebben betuigd voor haar daden in het verleden."
Veel te lang geduurd
Hoes benoemt nog wel de weinig soepele route van zijn partij in de zaak. "Het heeft veel te lang geduurd voordat de partij zich over de kwestie heeft gebogen. Dat nemen wij onszelf kwalijk."
Hoogleraar rechtsfilosofie Andreas Kinneging begeleidt Sahla bij haar promotieonderzoek. Hij is woest over het optreden van fractievoorzitter Hermans én over de rol van VVD-leider Rutte. "Mevrouw Hermans had moeten zeggen: wij staan pal achter mevrouw Sahla. Wie aan haar komt, komt aan ons. Mevrouw Sahla is door de VVD gevraagd om dat voorzitterschap op zich te nemen. Ook Rutte is daarin gekend en heeft daar toestemming voor gegeven. Ook de kwestie van haar verleden is daarbij besproken en dat was geen enkel obstakel."
Fantastisch voorbeeld
"Het is een heksenjacht. Dat moet je niet willen in een beschaafd land. We zijn met z'n allen voor integratie en deradicalisatie en in beide gevallen is zij een fantastisch voorbeeld voor honderdduizenden mensen. Die moet je in je armen sluiten", zegt Kinneging.
De hoogleraar is boos. "Hermans heeft een blunder gemaakt. En in plaats van dat je erkent dat je een blunder hebt gemaakt, graaf je jezelf nog verder in, om je gezicht te redden." Hij vindt dat Rutte Hermans had moeten corrigeren. "Rutte had het in het openbaar voor mevrouw Sahla moeten opnemen. Maar hier zie je weer wat er gebeurt als er geen dualisme is. De VVD toont echt wat ze waard is: helemaal niets."
Grote flop
Dat vindt ook hoogleraar encyclopedie van het recht Paul Cliteur. "Ik vind dat de VVD er een grote bende van heeft gemaakt", zegt de oud-fractievoorzitter van Forum voor Democratie in de Eerste Kamer. "De VVD heeft slecht en onoordeelkundig gereageerd." Hij noemt het handelen van de partij 'een grote flop' en de nasleep 'een soap-opera'.
Cliteur, die Sahla ook persoonlijk kent, vindt dat zij een belangrijke rol had kunnen spelen op het gebied van opinievorming rond deradicalisering en het bestrijden van terrorisme. Maar daar had ze dan al eerder mee naar buiten moeten treden, denkt hij. Dan zou dit drama zijn voorkomen.
"Ze heeft op het gebied van terrorisme en deradicalisering goede opvattingen. Ze had samen met Frits Bolkestein moeten benadrukken wat ze over die onderwerpen vindt, bijvoorbeeld door gezamenlijk opinieartikelen te schrijven."
Nooit deze rol
VVD-prominent en oud-eurocommissaris Neelie Kroes vindt dat Sahla nooit deze rol had moeten krijgen in de VVD. Volgens de prominente liberaal had haar partij dit moeten zien te voorkomen.
"De partij had veel eerder bij zinnen moeten komen. Wat mij betreft hadden ze haar prima kunnen helpen met het zoeken naar een baan, maar deze rol lag veel te gevoelig. Natuurlijk, ze is bestraft, maar de partij had moeten aanvoelen dat dit tot veel gedoe zou leiden. En ze hadden Sophie Hermans ook nooit zo onvoorbereid, zonder besluit van de partij, het veld in moeten sturen. Het hele proces verdient absoluut geen schoonheidsprijs."
Ook oud-minister van Justitie Benk Korthals denkt dat de VVD langer had moeten nadenken over de functie van Sahla binnen de partij. "In principe vind ik dat mensen een tweede kans moeten krijgen, maar ze hadden haar niet zo snel deze rol moeten geven. Maar dat is ook wijsheid achteraf."
Verkeerd signaal
De aan de VVD gelieerde jongerenorganisatie JOVD laat weten niet gecharmeerd te zijn van de houding van de partij. Voorzitter Daphne Lodder noemt het een 'erg verkeerd signaal dat de VVD afgeeft'.
"Zo omgaan met Soumaya vind ik niet VVD-waardig. Ze loopt al vier jaar mee binnen de partij. Ze had een vrijwilligersfunctie en verder geen grote invloed. Dat had beter uitgelegd moeten worden. En dat de discussie ook gaat over het krijgen van een tweede kans in het leven. Er is een soort paniekvoetbal gespeeld naar aanleiding van de opmerkingen van Wilders. Ze hadden toen achter haar moeten blijven staan. Dus niet kijken naar het electoraat, maar wat idealistisch het juiste is."
De NS gaat vanaf februari de dienstregeling aanpassen vanwege gebrek aan personeel door verzuim, laat het bedrijf donderdag weten. Het spoorbedrijf laat vanaf 7 februari stapsgewijs minder treinen rijden, tot vanaf 21 februari nog maar 85 procent van de treinen rijdt.
NS liet donderdag al aan NU.nl weten net als veel andere bedrijven in Nederland last te hebben van hoog verzuim onder personeel. "We hebben momenteel te maken met een oplopend verzuim doordat mensen ziek zijn of in quarantaine zitten, zowel bij mensen in de trein als bijvoorbeeld de technici", zegt een woordvoerder.
Die personele gebreken zorgen nu voor problemen bij het laten rijden van de trein. NS laat daarom vanaf 7 februari minder treinen rijden op vier trajecten. Een week later komt daar nog een traject bij en vanaf 21 februari zal nog maar 85 procent van de treinen rijden.
Concreet betekent het dat er eind februari op trajecten waar normaal gesproken zes treinen per uur rijden, er nog maar vier per uur rijden. Op trajecten waar vier treinen per uur rijden, wordt het aantal gehalveerd naar twee treinen per uur.
Het spoorbedrijf laat weten de dienstregeling pas te normaliseren wanneer het verzuim weer afneemt. Wanneer dat gebeurt, is dus nog onduidelijk.
Op deze trajecten rijden vanaf eind februari minder vaak intercity's:
Fietsers in dienst van bezorgbedrijf Gorillas werken vanuit kantorencomplex Init in Amsterdam-Oost.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Pijlsnelle boodschappenbezorgdiensten zoals Gorillas, Getir en Flink mogen door het besluit een jaar lang geen nieuwe vestigingen van hun zogenoemde ‘dark stores’ openen binnen de Amsterdamse stadsgrenzen. Dit zijn kleine distributiepunten waar bezorgers de producten verzamelen. Amsterdam telt er inmiddels ongeveer dertig. Vaak liggen ze midden in woonwijken, omdat de bedrijven beloven binnen enkele minuten te bezorgen.
Het komen en gaan van bezorgers, en de logistieke aanvoer door vrachtwagens leidt volgens de gemeente tot veel overlast. Zo klagen bewoners over geblokkeerde stoepen, nachtelijke geluidsoverlast en onveilige verkeerssituaties door de snel fietsende bezorgers. ‘Het college drukt met dit besluit op pauze, voordat de toename van dark stores voor flitsbezorging uit de hand loopt’, zegt de Amsterdamse wethouder Marieke van Doorninck (GroenLinks).
De gemeente gaat het jaar gebruiken om met nieuwe regels te komen en wil onder meer een specifiek bestemmingsplan voor bezorgdiensten. Nu vallen ze tussen winkels en supermarkten in, waardoor ze zich op veel plekken zonder extra vergunning kunnen vestigen. Flitsbezorgdienst Flink laat in een reactie weten verrast en teleurgesteld te zijn. Het bedrijf zegt met de gemeente in gesprek te gaan om de Amsterdamse klanten in de toekomst te kunnen blijven bedienen.
Ontwrichtend effect
Het gemeentelijk verbod past in een reeks harde maatregelen die Amsterdam de afgelopen jaren nam tegen uitwassen van nieuwe bedrijven. Zo ging het toerisme te lijf door registratie te verplichten voor vakantieverhuur via Airbnb. Door die maatregel verloor het onlineplatform in één klap ongeveer driekwart van het aanbod.
Het gemeentebestuur lijkt van die eerdere ervaring te hebben geleerd, zegt Walther Ploos van Amstel, lector stadslogistiek aan de Hogeschool van Amsterdam. Al een jaar na de introductie van de flitsbezorgdiensten komt de hoofdstad met maatregelen. Ploos van Amstel: ‘Het is een belangrijk signaal, je kunt niet snel genoeg met maatregelen komen: de snelle groei heeft direct een ontwrichtend effect op de stad.’
Ploos van Amstel denkt wel dat het lastig wordt om het verbod in de praktijk te handhaven. Zolang een speciaal bestemmingsplan niet nodig is, houden bezorgdiensten zich gewoon aan de wet. Bovendien leveren ze als bedrijf een normale dienst waar vraag naar is. ‘Je moet dan als gemeente hele goede argumenten hebben om een bedrijf te verbieden. Het is de vraag of er niet eerst andere maatregelen tegen de overlast genomen kunnen worden, zoals een verbod op fietsen op de stoep of geluidsbeperking.’
Nieuwe regels en in gesprek
Vooralsnog is Amsterdam de enige gemeente die zo hard ingrijpt. Den Haag werkt aan nieuwe regelgeving en zegt de flitsbezorgdiensten bij voorkeur naar locaties te sturen waar overlast voorkomen kan worden, maar voert nog geen verbod in. De gemeente Leiden beraamt zich op aanvullende regels voor snelle bezorgdiensten, maar wacht eerst juridisch advies daarover af. Een verbod op nieuwe vestigingen behoort daar tot de mogelijkheden. Ook Rotterdam en Utrecht zoeken nog naar een oplossing voor de overlast.
Andere gemeenten proberen eerst samen met flitsdiensten een oplossing te vinden. Een woordvoerder van de gemeente Tilburg zegt dat het college niet van plan is op korte termijn een verbod op te leggen. De gemeente gaat in gesprek met bezorgdiensten die overlast veroorzaken; vooralsnog is in de stad over één filiaal een klacht binnengekomen. Ook in Nijmegen, waar een enkele dark store overlast veroorzaakt, gaat de gemeente met huiseigenaren en flitsdienst het gesprek aan.
Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) heeft de coronapil Paxlovid van Pfizer voorwaardelijk goedgekeurd. De pil mocht van het geneesmiddelbureau al gebruikt worden in afwachting van de goedkeuring, maar Nederland koos ervoor om te wachten.
Artsen reageren terughoudend en wijzen op diverse haken en ogen. Zo zijn de onderzoeksresultaten waarop de goedkeuring is gebaseerd nog niet gepubliceerd en waren de proefpersonen allemaal ongevaccineerd en onderdeel van een risicogroep. Dat roept bijvoorbeeld de vraag op welk effect het medicijn heeft op de overgrote meerderheid die wel ingeënt is.
Onzekerheid
"We worstelen met de vraag voor wie het precies bedoeld is, wat het resultaat zou moeten zijn en hoe we het moeten uitvoeren", vat Leon van den Toorn, voorzitter de Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose, het samen. "Er zijn veel onzekerheden die morgen nog niet zijn opgelost", zegt hij in Nieuws & Co op NPO Radio 1.
Het is volgens hem natuurlijk goed nieuws dat de pil het virus kan remmen, maar de richtlijnen voor het gebruik ontbreken nog. Die kunnen ook nog niet worden opgesteld zolang de studieresultaten nog niet openlijk beschikbaar zijn, laat het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) weten. Het kan nog weken duren voordat zulke aanbevelingen zijn opgesteld.
'Geen dokter zal het nu voorschrijven'
"Ik denk dat nog geen enkele dokter dit middel nu meteen zal voorschrijven", zegt Mark de Boer, internist-infectioloog bij het LUMC. Hij is ook voorzitter van de SWAB, de stichting die adviezen opstelt voor de behandeling van covidpatiënten. "Het is nu ook nog niet beschikbaar."
Het middel van Pfizer is bedoeld voor volwassenen die net positief zijn getest op covid-19, bij een risicogroep horen en geen extra zuurstof toegediend krijgen. Dat kunnen bijvoorbeeld mensen met suikerziekte, kanker of overgewicht zijn. De kuur moet wel binnen vijf dagen na de eerste klachten worden gestart.
Ministerie: goed nieuws
Het ministerie van Volksgezondheid vindt het goed nieuws dat de pil is goedgekeurd. "Hoe meer medicatie tegen covid, hoe beter het is", zegt een woordvoerder van minister Kuipers. Hij hoopt dat het nieuwe middel zo snel mogelijk kan worden ingezet. Nederland doet mee aan de Europese inkoopprocedure, waarin wordt gekeken naar een eerlijke verdeling over de EU-lidstaten. Er zijn onderhandelingen gaande tussen de Europese Commissie en Pfizer.
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/images/gn4/stripped/data81134288-abbcc9.jpg)
:format(webp)/s3/static.nrc.nl/images/gn4/stripped/data78791030-df1f74.jpg)
