Mede op basis van nieuw onderzoek van het RIVM wijst de inspectie dat bezwaar af, blijkt vrijdag. Het RIVM concludeert dat 44 van de in totaal 142 stoffen in vliegtuigemissies kunnen worden geclassificeerd als kankerverwekkend. Grondmedewerkers van Schiphol worden aan die dampen blootgesteld, bijvoorbeeld als ze koffers inladen op het platform of vliegtuigen bijtanken.
De toezichthouder kwam in actie na berichtgeving over de werkomstandigheden op Schiphol. Televisieprogramma Zembla publiceerde over platformmedewerkers die bijna permanent in een walm van vliegtuigdampen staan. De NOS en Nieuwsuur concludeerden bovendien dat bagage die medewerkers vaak moeten tillen, dikwijls te zwaar is.
Op last van de Arbeidsinspectie kreeg Schiphol vorig jaar de opdracht dieselaangedreven apparatuur, zoals aggregaten en airconditioners die vliegtuigen koelen, te vervangen. Verder moet de bagagekelder worden verbouwd en dienen medewerkers tilmachines te gebruiken. Om te voorkomen dat grondmedewerkers in vervuilde lucht werken, eist de inspectie bovendien dat vliegtuigen vanaf 2028 niet meer met draaiende motoren bij de gate staan.
Eigen toxicoloog
Maar hoe schadelijk die vliegtuigdampen zijn, bleef een twistpunt. Dieselemissies worden wereldwijd beschouwd als kankerverwekkend, maar dat geldt niet voor de uitstoot van vliegtuigmotoren. Dat is vreemd, vond de Inspectie. ‘Vliegtuiguitstoot (KME) lijkt sterk op DME (dieseldampen, red.), en heeft een vergelijkbare samenstelling en vergelijkbare specifieke gezondheidseffecten. Aangezien KME overeenkomstige kankerverwekkende bestanddelen bevat als DME, zal derhalve ook KME moeten worden beschouwd als carcinogeen.’
Schiphol reageerde publiekelijk deemoedig op het eerste inspectierapport: ‘De inspectie houdt ons een niet te negeren spiegel voor’, aldus interim-directeur Ruud Sondag destijds. Maar achter de schermen verzette de luchthaven zich tegen de classificatie van de vliegtuigdampen, blijkt uit documenten die vrijdag zijn vrijgegeven.
Schiphol voert in zijn bezwaar de conclusie van een zelf ingeschakelde toxicoloog op. ‘Hij komt tot de conclusie dat op dit moment vanuit wetenschappelijk toxicologisch oogpunt te weinig valide argumenten zijn om KME carcinogene eigenschappen toe te dichten.’
Tegemoetkoming
De Arbeidsinspectie wijst dat bezwaar af, blijkt vrijdag, mede op basis van een nieuw RIVM-onderzoek. De inspectie kan de uitstoot van vliegtuigmotoren formeel niet bestempelen als kankerverwekkend, maar eist dat die uitstoot in de praktijk wel zo wordt behandeld. ‘KME bevat diverse kankerverwekkende bestanddelen, en als werknemers worden blootgesteld aan KME, worden zij tevens aan deze kankerverwekkende bestanddelen blootgesteld. (...) De werkgever is om deze redenen gehouden aan het minimaliseren van de blootstelling van werknemers.’
Schiphol heeft nog niet gereageerd op het definitieve besluit van de Arbeidsinspectie. Vakbond FNV wil dat werknemers die ziek zijn geworden door de vliegtuiguitstoot een beroep kunnen doen op een financiële tegemoetkoming van de overheid. Of dat gaat gebeuren, is aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
De inspecteurs zagen daarbij ook dat de hulpmotoren te veel gebruikt worden.
Kerosine- en dieseluitstoot
De arbeidsinspectie wijst erop dat de omstandigheden van werknemers in de bagage- en vrachtafhandeling op Schiphol onvoldoende zijn. De luchthaven en de bedrijven die hiervoor verantwoordelijk zijn, doen volgens de inspectie ook te weinig om de problemen op te lossen.
Als het aan de inspectie ligt, worden medewerkers zo min mogelijk blootgesteld aan kerosine- en dieseluitstoot. Anders kan dit 'ernstige gezondheidsklachten hebben, zoals longkanker, blaaskanker, COPD en hart- en vaatziekten. De NLA wijst erop dat beroepskanker jaarlijks naar schatting zo'n 2250 'levens eist in Nederland.
Weinig technische innovatie
Een ander probleem dat nog steeds voorkomt, is dat medewerkers vaak te veel zware koffers en tassen moeten tillen. Volgens de richtlijnen zou iemand maximaal 216 koffers per dag mogen tillen. Terwijl als het druk is een medewerker vaak 200 koffers per uur tilt.
Hulpmiddelen om te tillen worden vaak niet gebruikt en de arbeidsinspectie stelt vast dat er te weinig technische innovatie heeft plaatsgevonden om dit probleem te verhelpen.
Vakbond FNV vindt dat Schiphol alles op alles moet zetten om te zorgen voor gezond werk en zo snel mogelijk maatregelen moet nemen voor de werknemers die dicht bij de vliegtuigen werken.
Financiële tegemoetkoming
Ook pleit de vakbond ervoor dat werknemers die ziek zijn geworden van de vliegtuiguitstoot een beroep kunnen doen op de regeling voor het werken met gevaarlijke stoffen. Deze houdt in dat gedupeerden een eenmalige financiële tegemoetkoming krijgen van de overheid.
De vakbond waarschuwt al langer voor het gevaar voor de werknemers van Schiphol en heeft ook al vaker aangedrongen op maatregelen. Twee jaar geleden legde FNV een handhavingsverzoek neer bij de arbeidsinspectie, en volgens de vakbond gaat de inspectie na dit oordeel ook handhaven.
"We zijn blij dat de arbeidsinspectie heeft doorgezet en haar wettelijke rol hier pakt", zegt vicevoorzitter Kitty Jong van FNV. "Dit is een onmisbare stap naar veilig en gezond werk voor iedere werknemer op Schiphol."
Schiphol: maatregelen treffen
Schiphol zegt in reactie op het rapport van de arbeidsinspectie vooruitgang te boeken met het treffen van maatregelen, het doen van onderzoek en innovaties.
Maatregelen die de luchthaven neemt zijn onder andere strengere regels om met minder motoren te taxiën en om de hulpmotor van een vliegtuig minder te gebruiken. Ook vergroot Schiphol naar eigen zeggen de afstand tussen de bron van uitstoot en de medewerkers door de vertrekprocedures aan te passen.
"We nemen de nieuwe inzichten uit het rapport dat de arbeidsinspectie vandaag publiceerde uiterst serieus en zullen dit bestuderen", reageert Schiphol. De luchthaven geeft aan zich 'tot het uiterste' in te spannen 'om de blootstelling aan kerosinemotoremissie zo veel mogelijk te minimaliseren'.
Door het oplopende medicijnentekort kloppen steeds meer mensen aan bij apotheken over de grens om hun medicijnen bij elkaar te sprokkelen. De 75-jarige Krijn van der Maas uit 's-Gravenpolder is één van die mensen. Hij rijdt 'heel wat kilometers' om de medicijnen van zijn vrouw, die lijdt aan de ziekte van Ménière, bij elkaar te zoeken.
Atlas, het achtste deel uit de populaire literaire serieDe zeven zussen, is het bestverkochte boek van het afgelopen jaar. Er gingen 362.000 exemplaren van het boek van Lucinda Riley en haar zoon Harry Whittaker over de toonbank.
Directeur van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), Eveline Aendekerk, maakte in cultureel debatcentrum de Rode Hoed in Amsterdam de top 10 van 2023 bekend. Op nummer twee eindigde Hoe overleef ik alles wat ik niemand vertel? van Francine Oomen, met 139.000 verkochte boeken.
10 bestverkochte boeken van 2023
Titel
Auteur
1
De zeven zussen, Atlas
Lucinda Riley en Harry Whittaker
2
Hoe overleef ik alles wat ik niemand vertel?
Francine Oomen
3
De camino
Anya Niewierra
4
Omringd door idioten
Thomas Erikson
5
Daar waar de rivierkreeften zingen
Delia Owens
6
Het pretpark
Rutger Vink en Thomas van Grinsven
7
Na die nacht
Karin Slaughter
8
Ik beloof je dat ik honderd word
Peter R. de Vries en Royce de Vries
9
Alter ego
Esther Verhoef
10
Master your mindset
Michael Pilarczyk
Het aantal boeken en e-boeken dat in Nederland werd verkocht, steeg voor het vierde jaar op rij. Met 43 miljoen exemplaren was de afzet op het hoogste punt sinds 2012, toen 45 miljoen boeken werden verkocht. De boekensector was goed voor een omzet van 685 miljoen euro, een groei van 3 procent.
Er worden vooral meer digitale boeken gelezen: het aantal verkochte fysieke exemplaren daalde juist iets. Datzelfde gold voor het aantal uitgeleende boeken, dat met 50,6 miljoen iets lager lag dan in 2022.
'Beter dan Engeland, Frankrijk'
"Met deze cijfers doen we het beter dan landen als Engeland, Frankrijk, Duitsland en de VS", aldus Aendekerk. "Dat zijn van oorsprong toch landen waar meer gelezen wordt."
Opvallend in het onderzoek is dat jongeren tussen de 14 en 24 vaker een boek ontdekken via TikTok. 39 procent koopt dankzij een filmpje op de app een boek. De helft van die boeken is in het Engels.
Wat volgens Aendekerk ook opvalt, is het terugvallen van de verkoop van Nederlandstalige fictie. In de afgelopen vier jaar is er 15 procent minder verkocht.
Stijgende omzet, toch zorgen
Ondanks de stijgende omzet zijn er toch zorgen. "De omzetgroei is fijn, maar niet genoeg voor de boekensector", benadrukt Aendekerk. De marges staan onder druk bij zowel uitgeverijen als boekhandels door gestegen loonkosten, energie- en papierprijzen.
Online boekverkopers verkopen het vaakst Engelstalige boeken. "72 procent van de boeken die online werden besteld is Engelstalig. Ik adviseer fysieke boekwinkels dan ook de beste plekjes te bewaren voor Nederlandstalige boeken", zegt Aendekerk als voorzitter van de stichting die het Nederlandse boek promoot.
"Enerzijds hebben een aantal grote klanten afgelopen jaar wat vaker hun orders doorgeschoven", vertelt de financiële topman. "Die klanten, met name aan de geheugenkant, hebben behoorlijke verliezen geleden. Die schuiven dan logischerwijs bepaalde vraag door naar 2024 en daarna. Maar daarmee konden wij ook onze Chinese klanten goed bedienen; die hadden we een aantal jaren achter elkaar juist niet gegeven wat ze nodig hadden."
De omzet van ASML groeide in 2023 met 30 procent ten opzichte van een jaar eerder.
China en exportbeperkingen
China is dan ook een belangrijk land voor ASML. Vorig jaar was het land goed voor 29 procent van ASML's totale omzet uit systeemverkopen, slechts een procentpunt achter koploper Taiwan. Tegelijk kreeg ASML door de Nederlandse overheid en onder druk van de Verenigde Staten exportbeperkingen opgelegd voor geavanceerde duv-machines naar China. Die regels zijn op 1 januari 2024 formeel ingegaan.
Tweakers sprak vorig jaar al met Dassen over de nieuwe exportbeperkingen van de Nederlandse overheid. ASML mag daarmee niet langer bepaalde duv-machines leveren in China. Het gaat om machines die gebruikt worden voor relatief geavanceerde chipproductie. Volgens Dassen zijn de gevolgen te overzien.
"We hebben de impact van de exportbeperkingen gekwantificeerd als tien tot vijftien procent van onze jaaromzet uit China", vertelt Dassen nu. ASML's systeemomzet uit China kwam neer op zo'n 29 procent van de totaalomzet van een kleine 22 miljard euro, waarmee de chipmachinemaker ongeveer 630 tot 950 miljoen euro aan omzet zou verliezen door de nieuwe exportregels van de Nederlandse regering.
ASML's TwinScan NXT:2100i,
die sinds 1 januari onderhevig
is aan de nieuwe exportregels
Vorig jaar zei Dassen dat eventuele exportregels op de korte termijn weinig zouden uitmaken, aangezien andere klanten die vraag zouden opvangen. Op de lange termijn zouden ze wel vervelend zijn, aangezien China goed is voor een belangrijk deel van de chipmarkt. Nu bekend is wat de exportbeperkingen precies inhouden, is ASML daar relaxter over. De regels hebben invloed op de geavanceerdste duv-machines van het bedrijf, boven op de het euv-exportverbod naar China dat al jaren bestaat. China koopt echter voor het grootste deel andere, minder geavanceerde machines in bij ASML, zegt Dassen. Die worden gebruikt voor chipproducties op 'oudere' procedés.
"De exportcontroles zijn nu echt gericht op de geavanceerde halfgeleiderproductie, maar China is met name groot aan het worden in het marktsegment voor mature en mid-critical halfgeleiders. Daar zijn in het beginsel geen exportbeperkingen voor. Je ziet China daar dus ook gewoon groeien. Stel dat exportcontroles ook dat gedeelte van de markt zouden raken, dan zullen we onvermijdelijk zien dat die capaciteit in de rest van de wereld gebouwd moet worden, maar daar zitten we nu niet. De exportbeperkingen zijn écht gericht op het geavanceerde stuk en daar zijn de gevolgen voor ons te overzien."
ASML leverde, zoals eerder gezegd, dit jaar relatief veel machines aan China. Het bedrijf verklaart nu dat het bedrijf in voorgaande jaren juist relatief weinig aandacht had voor Chinese klanten, maar daar wegens de lagere vraag van andere grote klanten dit jaar meer aan kon leveren. "De fill rates van bestellingen uit China lagen in voorgaande jaren onder de vijftig procent", vertelt Dassen. "We hadden dit jaar de ruimte om daar wat mee te doen."
ASML-engineers werken aan een duv-machine. Bron: ASML
Minder vraag op de markt en komst nieuwe euv-machines
ASML zegt verder tevreden te zijn met zijn verkopen in 2023. "We hadden 53 euv-machines in de omzet dit jaar. Dat was keurig. En er zijn dus ook relatief veel duv-machines naar China gegaan. Op die manier hadden we in de totale balans een mooi omzetjaar." Maar hoewel de chipmachinemaker vorig jaar dus 53 euv-systemen in de boeken had, heeft het bedrijf 42 euv-machines daadwerkelijk geleverd in het afgelopen jaar. Dat is minder dan een jaar eerder en ook minder dan de 60 die ASML begin 2023 voor ogen had. Volgens Dassen had dat verschillende oorzaken.
"De lagere vraag speelde hier absoluut een rol. Waar we in 2022 echt nog klanten hadden die de machines zo'n beetje onder onze neus vandaan trokken zodra ze beschikbaar kwamen, was dat nu wat minder. Klanten wilden nog steeds machines hebben, maar dan met name omdat ze die denken in 2024 en 2025 nodig te hebben als de vraag weer aantrekt. Het maakt die klanten dan niet uit of die in december of in januari geleverd worden. We hadden dan ook een aantal systemen die we niet hebben geleverd in de laatste weken van 2023, maar die in plaats daarvan begin 2024 zijn afgeleverd."
"Klanten hebben dus minder haast. Er waren ook klanten die vroegen of we drie, vier of vijf maanden later konden leveren, omdat het even niet uitkwam. Die bestellingen blijven dan dus intact, maar ze schuiven hem door. Daar hebben we met onze klanten prima oplossingen voor kunnen vinden."
"We zijn ook druk bezig met het voorbereiden van de introductie van onze nieuwe NXE:3800E-machine. Dat is een behoorlijke stap omhoog ten opzichte van onze huidige NXE:3600D. De productiviteit van de nieuwe machine wordt opgehoogd van 160 naar 220 wafers per uur. Dat komt niet uit het niets; het is een behoorlijk ingrijpend gewijzigde machine. Ook in de fabriek hebben we heel wat aanpassingen moeten doen om ervoor te zorgen dat dat kan."
"We hebben vorig jaar dus eigenlijk gezegd dat we iets minder druk op de ketel willen op het gebied van output, zodat we de release van die NXE:3800E goed kunnen voorbereiden, dat alle cabins klaar zijn om die machine goed te kunnen leveren. We hebben 2023 dus anders ingevuld en hebben ons met name veel gericht op de voorbereiding van de uitrol van dat nieuwe type."
De TwinScan NXE:3600D, het huidige euv-topmodel. Bron: ASML
Groei in 2025 en de volgende generatie euv: high-NA
Vooruitkijkend verwacht Dassen dat 2024 een 'transitiejaar' wordt. De omzet moet ongeveer gelijk blijven aan die van 2023, hoewel de marges iets zullen krimpen. "Onze logic-klanten hebben de afgelopen anderhalf jaar behoorlijk wat capaciteit neergezet, ondanks hun teruglopende omzet. Die hebben aardig wat capaciteit om mee vooruit te kunnen in 2024. Aan de geheugenkant zien we dat de vraag juist weer aantrekt. Dat is met name te zien in de high-end: DDR5, HBM, alle dram-typen die je nodig hebt voor AI. Dus bij logicchips verwachten we dat de markt terug gaat lopen, maar bij geheugen verwachten we een steiging. Netto denken we dat het ongeveer quitte gaat lopen."
2025 moet juist een 'flink groeijaar' worden voor ASML, vertelt Dassen. "Dat heeft ook weer te maken met de trends in de sector, zoals met AI, maar kijk ook naar de geplande chipfabriekopeningen in de komende paar jaar. Dan kun je op de achterkant van een sigarendoosje uitrekenen dat er in 2025 heel wat nieuwe machines geleverd moeten worden om aan de vraag naar extra productiecapaciteit te voldoen. Bovendien zien we dat de markt langzaamaan wel door zijn dieptepunt heen is. Iedereen is bezig met zijn herstel; dat zou in 2025 heel stevig moeten zijn. Door de combinatie van die drie factoren denken wij dat 2025 een stevig jaar gaat worden en dat wij ons daar inderdaad flink op moeten voorbereiden."
De chipfabrieken waar ASML de komende twee jaar de eerste machines voor gaat leveren. Bron: ASML
De groeiplannen van ASML blijven dan ook hetzelfde. De machinemaker wil rond 2025 of 2026 in staat zijn om jaarlijks 90 euv-machines af te leveren. "De toeleveringsketen was geen bottleneck dit jaar. We groeien natuurlijk wel in capaciteit, dus we moeten daar absoluut alert op blijven. Het is fijn dat wij cabins bijbouwen, maar als de supplychain het groeitempo straks niet aankan, hebben we natuurlijk alsnog een probleem. We zijn dus alert op problemen in die keten, te beginnen bij bijvoorbeeld Zeiss, om ervoor te zorgen dat er voldoende optische kolommen zijn. Uiteindelijk kunnen zulke dingen een belangrijke gating factor zijn in onze capaciteitsuitbreidingen."
2025 en de jaren daarop brengen nog een reden voor groei mee. Vanaf dan moet de volgende generatie euv, high-NA, gereed zijn voor massaproductie. Met een grotere 'numerieke apertuur' van 0,55 moet die machine een hogere resolutie voor het printen van transistors bieden dan de huidige euv-machines, die een NA van 0,33 hebben. ASML werkt al jaren aan dat machinetype en leverde eind vorig jaar de eerste modules van zijn eerste high-NA-testmachine, de TwinScan EXE:5000, aan Intel. Dassen zei vorig jaar al dat de eerste high-NA-productiemachines in 2025 worden geleverd en dat dit machinetype vanaf 2026 duidelijk gaat bijdragen aan de omzet; die verwachting is ongewijzigd, bevestigt hij.
"We hebben inmiddels high-NA-bestellingen van al onze euv-klanten: TSMC, Intel, Samsung, SK hynix en Micron. Die hebben alle vijf ten minste één high-NA-systeem besteld." De topman wil echter niet zeggen hoeveel high-NA-bestellingen ASML inmiddels in zijn orderboek heeft staan. Klanten vinden die informatie te kritiek om naar buiten te brengen. Dassen zegt wel dat de high-NA-bestellingen inmiddels in de twee cijfers lopen. Vorig kwartaal ontving de Veldhovense chipmachinemaker ook 'meerdere' bestellingen voor dergelijke high-NA-machines, zegt de cfo.
Intel ontvangt de eerste testmachine voor high-NA-euv van ASML. Bron: Intel
Personeelsuitbreidingen en kennismigratie
Om zijn groei door te zetten, neemt ASML dan ook steeds meer personeel aan. Afgelopen jaar steeg het personeelsbestand van de chipmachinemaker van 39.000 naar ruim 42.000 medewerkers. In Nederland heeft het bedrijf bijna 23.000 werknemers, waarvan 40 procent niet-Nederlands is. Het bedrijf uitte daarom deze week opnieuw zijn zorgen over de politieke partijen die momenteel een kabinet proberen te formeren. Sommige van die partijen hebben sterke standpunten tegen arbeids- en kennismigratie.
ASML-ceo Peter Wennink sprak zijn zorgen uit tijdens een persconferentie in Veldhoven. "Weet wat je vraagt. Als je dit soort dingen voorstelt, moet je de consequenties daarvan ondergaan." De topman zegt dat ASML 'zal gaan waar het bedrijf kan groeien', waarmee hij suggereert dat ASML toekomstige uitbreidingen zal richten op het buitenland als het bedrijf binnen Nederland niet voldoende kennismigranten kan aannemen.
De ASML-campus in Veldhoven. Bron: ASML
Dat wil niet zeggen dat ASML van plan is om bestaande bedrijfsonderdelen naar het buitenland te verhuizen. "We zijn te gelukkig in Nederland en zitten hier te verankerd in ons ecosysteem om even de hele boel op te pakken en ergens anders naartoe te gaan", vertelt Dassen aan Tweakers. "Maar als het hele chipecosysteem wil groeien en ASML niet meedoet, heeft het ecosysteem een probleem. We moeten groeien; dat is geen keuze, maar een morele verantwoordelijkheid", zegt de cfo lachend.
"We willen die groei ontzettend graag hier in Nederland doormaken, maar dan moet dat wel kunnen. Als je het onmogelijk zou maken en je zou een grote muur om Nederland zetten, dan kunnen we onze groei hier niet realiseren en zullen we inderdaad naar andere plekken toe moeten om door te groeien. Dat is bepaald niet wat we willen; daarom doen we de oproep aan het kabinet en de politieke partijen. We begrijpen het migratiedebat en dat dat een ingewikkeld vraagstuk is, maar differentieer en scheer niet alle migratiegevallen over één kam. Maak een duidelijk onderscheid tussen kennismigratie die je als land demografisch en economisch nodig hebt, versus andere vormen van migratie. We gaan dus niet vertrekken uit Nederland; er moet héél wat gebeuren, zouden we die zure appel moeten doorbijten. Dat willen we écht niet."
Komst nieuwe ceo, vertrek Peter Wennink en Martin van den Brink
Dassen eindigt het interview met een vooruitblik; binnenkort gaat Peter Wennink, voormalige cfo en sinds 2013 ceo, met pensioen. Ook Martin van den Brink, die al sinds 1984 bij ASML werkt en als cto verantwoordelijk was voor technische ontwikkelingen en innovaties, stopt. De technische topman, die in het verleden tweemaal door Tweakers is geïnterviewd over de ontwikkeling van euv, wordt niet direct vervangen door een nieuwe cto.
Christophe Fouquet, de aanstaande
ceo van ASML
"Martin is ook een onvervangbaar iemand", vertelt Dassen. "Per definitie is het vertrek van iemand als Martin nogal een gebeurtenis voor ASML. Tegelijk heeft hij de afgelopen jaren met heel veel inzet een heel team om zich heen opgebouwd. Onze taxatie, en die van Martin, is dat die mensen er nu ook klaar voor zijn om die taken over te nemen. En daar heb ik alle vertrouwen in."
De rol van ceo wordt vanaf april ingevuld door Cristophe Fouquet, een Fransman die sinds 2008 bij ASML werkt, sindsdien verschillende managementfuncties bekleedde en onder meer executive vice president is van de euv-businessline. Fouquet heeft een master in natuurkunde en is volgens het management van ASML dan ook een core technologist.
"Ik denk dat het team, onder de leiding van Christophe, die inderdaad echt een techneut is en gepokt en gemazeld is in onze industrie, de uitdagingen van de toekomst kan oppakken. Het zijn grote schoenen om te vullen van Peter en Martin, dat is zonder twijfel, maar ik denk wel dat die twee mannen ervoor gezorgd hebben dat er een team klaarstaat om de taak op te pakken."
Het probleem op het spoor bestaat uit twee flessenhalzen, schrijft NOS. De eerste is het station van Meppel. Daar zijn nu drie perrons waar alle intercity's en stoptreinen van en naar Groningen, Drenthe en Friesland langs moeten. Als daar een probleem is, loopt het treinverkeer al snel vast.
Aanrijdingen met treinen en storingen op het spoor komen in het hele land voor, maar tussen Meppel en Zwolle veroorzaken die vaak meteen een groot probleem. De intensief gebruikte spoorlijn tussen Meppel en Zwolle bestaat uit twee sporen. Er zijn veertien overwegen en meerdere bruggen. Bij een storing of een aanrijding ligt het treinverkeer stil in deze 'tweede' flessenhals.
Er is geen andere mogelijkheid om met de trein tussen het noorden en midden van het land te reizen dan via dit traject. Dat maakt de gevolgen voor reizigers groot.
:strip_exif()/i/2006394212.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2006394696.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2006394210.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2006394192.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2005166978.jpeg?f=imagegallery)
